COMUNIDADE DO MORRAZO AUTÓNOMO:

 O MORRAZO AUTÓNOMO -COMUNIDADE DO MORRAZO AUTÓNOMO,

GALEGO:

A relación histórica entre as terras altas de Moaña (concretamente a histórica parroquia de San Martiño de Moaña) e o núcleo ou zona de montaña de Ermelo (actualmente parte do concello de Bueu) é estreita, antiga e fundamental para comprender as orixes da comarca do Morrazo. Os historiadores locais adoitan resumir este vínculo cunha afirmación sinxela: a Moaña actual "creceu cara a abaixo desde Ermelo". 

1. Orixes monásticas e feudais (Alta Idade Media) :

Durante a Alta Idade Media, o influente mosteiro bieito de Santiago de Ermelo foi o principal centro de poder político, espiritual e económico na península do Morrazo. 

Expansión cara á costa: 

Os monxes de Ermelo abriron camiños que descendían desde os cumes da montaña cara a San Martiño de Moaña (pasando por zonas como O Pouso das Cruces e o monte A Paralaia) para controlar e cultivar novas terras.

 2. O nacemento da viticultura :

A relación económica máis significativa tiña a súa base na agricultura. O mosteiro de Ermelo comezou a arrendar parcelas nas terras altas de Moaña a campesiños locais baixo unha condición estrita: debían plantar viñedos. Esta iniciativa marcou o inicio histórico do cultivo da vide en Moaña. 

Un dato curioso:

 Como testemuño disto, a igrexa románica de San Martiño de Moaña (vinculada á mesma época e nobreza ca Ermelo) presenta, nos seus canzorros románicos e barrocos, unha famosa figura esculpida que representa un home bebendo dun barril ou tonel de viño.

 3. Conectividade natural e rutas de sendeirismo:

 Xeograficamente, as terras altas de Moaña e Ermelo comparten a mesma espiña dorsal montañosa (*o cerne do Morrazo*). Hoxe en día, esta conexión histórica mantense viva a través de camiños tradicionais, pistas forestais e rutas populares de sendeirismo e bicicleta de montaña (BTT) que unen naturalmente ambas as zonas a través da Cruz de Ermelo e o monte A Paralaia. 

4. Vínculos veciñais e culturais:

 Aínda que os límites municipais actuais sitúan Ermelo dentro do concello de Bueu e San Martiño dentro de Moaña, o vínculo entre ambas as comunidades segue a ser moi estreito. Participan con frecuencia conxuntamente en romarías tradicionais e eventos culturais organizados por asociacións de montes en man común e colectivos históricos (como a *Comunidade do Morrazo Autónomo*) para preservar este legado compartido. Ademais, comparten tesouros xeolóxicos únicos; foi precisamente nesta cordilleira onde se descubriu recentemente a ermeloíta, un mineral totalmente novo para a ciencia.

O MORRAZO AUTÓNOMO -COMUNIDADE DO MORRAZO AUTÓNOMO, 

GALEGO:

As relacións entre San Martiño de Moaña e Ermelo durante a Idade Media tiñan un carácter xerárquico, relixioso e económico, xa que o antigo mosteiro de Ermelo controlaba propiedades e exercía un dominio directo sobre as terras de San Martiño de Moaña. 

Control e dominio relixioso Poder monástico:

 O mosteiro de Santiago de Ermelo (fundado no século X) exercía xurisdición sobre varios señoríos da zona, incluída Moaña.

 Cesións de terras: 

Os abades de Ermelo cedían explotacións agrícolas e terras na parroquia de San Martiño a nobres e fidalgos locais de Moaña mediante contratos de foro (unha forma histórica de arrendamento), tal como consta en documentos a partir de 1399. 

Camiños e comunicacións Rutas dos monxes: Relixiosos estableceron camiños tradicionais que baixaban desde Ermelo ata San Martiño. 

Zonas de tránsito:

 Estas rutas pasaban por puntos clave como Pouso das Cruces e o monte Paralaia, o que permitía aos monxes supervisar e traballar as súas propiedades.

 O concepto de "Morrazo Autónomo":

 Vínculo social: A forte ligazón histórica e social entre San Martiño e Ermelo (considerado o berce da comarca do Morrazo) fixo que unha parte dos barrios de San Martiño fose coñecida popularmente como "Morrazo Autónomo". 

Barrios unidos: Esta zona incluía lugares como O Casal, O Cruceiro, Fontes e Sabaceda, todos eles estreitamente vencellados ao movemento de persoas e ás tradicións relacionadas con Ermelo. 

 Fin da relación feudal Perda de poder: O último abade de Ermelo faleceu en 1488.

 Anexión:

En 1491, o arcebispo Alonso de Fonseca anexionou os bens de Ermelo ao mosteiro de San Xoán de Poio, poñendo así fin á autonomía e á influencia directa que o mosteiro de Ermelo exercera sobre Moaña.